Naar verantwoordelijke sociale zekerheid. Hoe change managen in een politieke omgeving?

Naar een verantwoordelijke sociale zekerheid. Hoe change managen in een politieke omgeving?

Onze Belgische sociale zekerheid zag het daglicht na de tweede wereldoorlog onder impuls van het Beveridge Report van 1942. Onze sociale welvaartstaat is dus inmiddels meer dan 60 jaren oud. In België draait onze ziekte- en invaliditeitsverzekering op basis van de Wet van 1963 van de socialist Leburton. Het ziet er naar uit dat de tijd stilaan rijp is om nieuwe inzichten te implementeren. Onze tijden zijn veranderd en onze sociale verzekeringen moeten ongetwijfeld mee evolueren. Recente ontwikkelingen zoals de migratiestroom, de globalisering, de langere loopbanen etc. nopen tot verandering. De wereld verandert dus ook onze verzekeringsstelsels. Op weg naar een verantwoordelijke sociale zekerheid.

In ons huidig stelsel wordt de sociale zekerheid in al zijn geledingen beheerd door beheerscomités waarvan de samenstelling steevast de sociale partners zijn en andere partijen afhankelijk van de sector, bv de ziekenfondsen in de sector van de ziekte en invaliditeit of de vakbonden voor de werkloosheidsuitkeringen. De financiële verantwoordelijkheid van die instellingen belast met ‘het beheer’ van de verschillende sectoren is quasi gelijk aan nul. In het beste geval moeten deze instellingen foutieve uitgaven zelf terugbetalen met de administratiekosten die de staat hen met de andere hand geeft, maar daar stopt het verhaal!

Het echte beheer waarvoor privéverzekeraars instaan, die de rentabiliteit en de continuïteit van hun verzekeringsproducten moeten borgen, is niet aan de orde. Wanneer er zich tekorten aandienen wordt een nieuwe budgetronde aangekondigd en dan wordt er wat geschoven en getrokken en we zien wel weer verder. Beheer is wat anders uiteraard.

In een verantwoordelijke sociale zekerheid moet de uitbetaling van de werkloosheid gebeuren door instellingen die ook voor wedertewerkstelling zorgen. Hun administratiekosten zouden dan bijvoorbeeld o.m. afhangen van het aantal geactiveerde werklozen en niet van de uitbetaalde uitkeringen.

In een verantwoordelijke sociale zekerheid worden ziekenfondsen niet vergoed op basis van de uitbetaalde uitkeringen of hun ledenbestand maar bijvoorbeeld op basis van de geslaagde activering van (langdurige) zieken.

Sociale zekerheid is geen verzekering leerde ik indertijd van mijn professor sociaal recht. Maar toch… moeten we de principes van financiële verantwoordelijkheid die gelden voor de privé-verzekeraars niet doen ingang vinden in onze sociale zekerheid? Moeten we niet afstappen van onze sociale zekerheid die werkt als een ‘grabbelton’ om te evolueren naar een verantwoordelijke sociale zekerheid?

Recente ideeën die geopperd werden om bepaalde terugbetalingen van de ziektekosten te koppelen aan de levensstijl zijn wellicht te vergaand. Maar privé instellingen zoals ziekenfondsen en vakbonden financieel verantwoordelijk maken voor de miljardenstroom van sociale zekerheidsmiddelen zijn toch opties die we onder ogen moeten durven te nemen.

Het feit bijvoorbeeld dat sommige ziekenfondsen in hun zuil zelf ziekenhuizen of andere zorginstellingen beheren is een aanfluiting van basisregels van verantwoordelijkheid. Die ziekenfondsen spreken tarieven af en zitten dus in die hoedanigheid als verzekeraars mee aan de tafel. Wanneer zij ook zorgverstrekkers zijn spreken ze tarieven af voor of met zichzelf. Ik beschouw dit als een beetje paranoia.

Ik denk dat de tijd rijp is voor een nieuw evenwicht op de weg naar een verantwoordelijke sociale zekerheid of per extenso van onze sociale wetgeving.

 

Mogelijke pistes.

De agenda van de sociale partners zou bijvoorbeeld kunnen evolueren van welvaart naar welzijn. De ‘centen cao’s’ zouden plaats kunnen ruimen voor thema’s als preventie, welzijn en veiligheid op het werk. Werkgevers die een echte ‘Great Place To Work’ politiek voeren hebben met zekerheid een lagere ziektestatistiek. Is het denkbaar dat daar een gemeenschappelijk paritair beleid rond gevoerd wordt binnen de dito overlegorganen van de onderneming en dat daar een financiële stimulans voor staat? Ik ben alvast niet gechoqueerd dat bedrijven en hun werknemers minder lasten betalen bij goed beleid.

Langere periodes van gewaarborgd loon, zoals op een bepaald moment aan de orde tijdens de onderhandelingen van het regeerakkoord, is zeker een piste die te bewandelen is. Bedrijven maar ook werknemers zullen op die manier zeker meer aandacht gaan besteden aan de kost van arbeidsongeschiktheid. Het Nederlandse model, waar werknemers en werkgevers samen verantwoordelijk zijn voor activering van zieken, heeft de arbeidsongeschiktheid in vergelijking met België gehalveerd.

Ziekenfondsen die afspraken maken in een vrije markt om de beste zorgen voor hun leden aan de beste voorwaarden in te kopen is niet noodzakelijk een Utopia. Waarschijnlijk moeten hierin regionale of lokale initiatieven kunnen genomen worden i.p.v. de huidig geldende nationale akkoorden, die dan een subsidiair karakter zouden kennen. Het Nederlandse model lijkt niet echt een goed voorbeeld ter zake maar men kan hieruit lessen leren.

Individuele patiënten die verkiezen rechtstreeks naar de specialist te gaan of naar de spoedopname zonder daarbij eerst via de eerste lijnszorg te passeren kunnen kiezen tussen een hogere premie of een lagere terugbetaling. Patiënten die gaan voor een tweede of derde advies idem dito. In een verantwoordelijke sociale zekerheid moet het medisch dossier van de patiënt centraal beheerd en toegankelijk zijn. Het heilige huisje van de keuzevrijheid zal waarschijnlijk moeten sneuvelen, maar is dit een probleem?

In een verantwoordelijke sociale zekerheid krijgen de verzekerden jaarlijks een uittreksel van hun opgebouwde rechten en wordt er transparant gecommuniceerd over de verzekering van de gelijkgestelde periodes. Trouwens, waarom moeten verzekeraars jaarlijks een update versturen van de opgebouwde rechten en blijft de staat in gebreke m.b.t. dezelfde type info inzake het wettelijk opgebouwde pensioenrecht.

Ik zou zo nog een tijdje kunnen doorgaan. In alle takken van de sociale verzekering kan met meer verantwoordelijkheid omgesprongen worden met de gemeenschapsgelden maar bovenstaande moet volstaan ter illustratie.

 

Hoe?

Elke verandering vraagt een draagvlak en een gedeelde visie. Een nieuwe balans moet gevonden worden tussen alle betrokken partijen en een nieuwe rol voor allen moet gedefinieerd. Elke partij moet overtuigd zijn dat we de nieuw gedefinieerde toekomst willen, kunnen en moeten implementeren. Dit is de noodzakelijke basis om weerstanden te ontmijnen. De doenbaarheid van het nieuwe evenwicht moet voor elke partij duidelijk zijn en aangetoond worden. De formule van Beckhard is hier een goede houvast om met elke stakeholder die doenbaarheid aan te tonen. De kost of de netto kost na aftrek van de benefits moet bewezen. Eenmaal bewezen moet deze visie breed gecommuniceerd en gedebatteerd worden.

Dia1Wat is het voordeel? Er zal een nieuw evenwicht ontstaan en een duidelijke besparing gerealiseerd worden. Een besparing die niemand penaliseert, onze gezondheidszorgen zullen niet inboeten aan kwaliteit, onze werkloosheidsuitkeringen niet gekort, onze pensioenen niet geraakt. Er zal verantwoordelijker omgesprongen worden met onze schaarse middelen en geen nieuwe besparingsrondes gelopen. Het gat in de begroting zal bij wijze van spreken onmiddellijk gedicht zijn. Europa zal applaudisseren voor de gerealiseerde structurele hervormingen. Iedereen wint.

Twee principes dienen aanvaard te worden, door minder te verbruiken betaal je minder en omgekeerd, de beheerder van de sector is financieel verantwoordelijk voor het correct aanwenden van de middelen en die verantwoordelijkheid ligt totaal anders dan vandaag.

De stakeholders bepalen waar men de grenzen trekt van de responsabilisering. De responsabilisering moet liggen bij de burger, de bedrijven en de overheid of de organisatie belast met de uitvoering. Een drieluik dat perfect in balans kan gezet worden. De sociale partners hebben in dit model een nieuwe en essentiële rol.

De vrijgekomen middelen kunnen deels worden geherinvesteerd ter bescherming van de zwakkeren in onze samenleving.

Politieke omgeving duidt op elke organisatie waarvan de cultuur overwegend politiek is.

  • http://www.stefaanoyen.be/ Stefaan Oyen

    Knap geschreven artikel met boeiende inzichten, Paul!

    • http://www.andantemanagement.com Paul Groeninckx

      Hi Stefaan, dank voor je bemoedigende commentaar! Ik vraag me af hoe je dit ook op pulse geplaatst krijgt? Greets Paul

  • Jan De Vis

    Het minst dat ik kan zeggen, is dat je een boeiende figuur bent met visie, al wist ik dat wel.

    • http://www.andantemanagement.com Paul Groeninckx

      Hi Jan, dank voor je lieve woorden. Hopelijk brengt het onze beleidsmakers tot de juiste inzichten mbt hoe je change aanpakt?
      Grts Paul